شهري نو با تاريخي كهن

سرمایه-محمد قدمعلي:نگاه مسافرها در بدو ورود به شهر به تميزي و تازگي محيط مي‌افتد، گويي كه اين شهر، شهري جديد است كه البته با رعايت تمام اصول از جمله موقعيت‌يابي بسيار مناسب ساخته شده است. اما اندكي تامل همه‌چيز را عوض مي‌كند. ديدن سد كريت در نزديكي اين شهر با قدمت 700 ساله‌اش كه نشان از زبردستي بسيار زياد معماران ايراني به عنوان اولين سدسازان جهان دارد تاريخي كهن را از دل اين شهر تازه‌ساز بيرون مي‌آورد.شهرستان طبس در شمال شرق استان يزد در مدار 33 درجه و 35 دقيقهء شمالي و نصف‌النهار 56 درجه و 55 دقيقهء شرقي در منطقه‌اي با آب و هواي بياباني واقع شده است. منطقه‌اي كه براي رسيدن به شهر و آبادي بعدي بايد كيلومترها بدون ديدن هيچ نشاني از حيات طي كني و تنها منظره‌اي كه مي‌بيني اتصال آسمان و زمين است در افق دوردست.

يكي از بهترين مثال‌هاي اين اتصال زمين و آسمان جاده‌خور به طبس است بخش اعظم آن در مسيري حدود 150 كيلومتر كه گويي جاده‌اي بر كف دست كشيده شده است، قرار دارد. نه آبادي كوچكي، نه قهوه‌خانه‌اي و نه هيچ پستي و بلندي و حتي اغلب بي‌هيچ پيچ و خمي، جاده ادامه مي‌يابد. در همين هيچستان است كه ديدن گله‌اي شتر كه گاهي بدون رعايت حق‌تقدم از جاده هم عبور مي‌كنند مسافرها را شگفت‌زده مي‌كند. از 30 يا 40 كيلومتري خور كه مي‌گذري، ديگر تقريباً از اين شترها هم خبري نيست. اندكي پس از اين حدود _30 يا 40 كيلومتر مسير جاده از ميان شوره‌زاري مي‌گذرد و تا چشم كار مي‌كند بلورهاي نمك طرفين جاده را فرش كرده‌اند. همچون سنگ‌فرش امارتي عظيم كه معلوم نيست معمار آن چگونه سنگ‌هاي پنج ضلعي‌اش را به اين خوبي به هم جفت و جور كرده است.يكي از زيبايي‌هاي طبس همين است كه دل كوير و جايي كه حيات با آن قهر است آن‌چنان خوش و خرم سر برآورده است.

از ديگر سو طبس در جايي واقع است كه محور ارتباطي پنج استان يزد، اصفهان، سمنان، خراسان و كرمان است و شايد اين موضوع يكي از دلايل توجه به اين شهر از ديرباز بوده است.ارتفاع طبس از سطح دريا 69 متر است و در شرق آن رشته كوهي به نام «شتري» قرار گرفته. ضلع شرقي چاله بزرگ طبس را تشكيل مي‌دهد. رشته كوهي كه در امروز در دو نقطه از آن (چيروك در جنوب شرق و از ميغان در شمال شرق طبس) دو سد بتني و خاكي به نام‌هاي كويت و نهرين ساخته شده است. ديدن سد نهرين با آب نسبتاً مناسب پشت آن در آن ناحيه خود شگفتي ديگري است.كه ديدار از اين ديار به همراه دارد.سد  كريت جلوي سد تاريخي و كهن كريت ساخته شده است. اين سد قديمي‌ترين سد تاريخي جهان است و به لحاظ وسعت آبگيري قدمت (حدود 700 سال) منحصر به فرد دارد. سدي كه ابتكار ايرانيان را در ايجاد بندهاي قوسي اثبات مي‌كند.اما چرايي تازگي اين ديار كهن زمين‌لرزهء بزرگ 25 شهريور 1357 است كه باعث ويراني كامل طبس و روستاهاي اين شهرستان شده كه طبيعتاً پس از اين سال همه چيز از نو ساخته شده است.در بعضي روستاها، مثل روستاي اصفهك در جنوب طبس روستاي مخروبهء قديمي را رها كرده و روستاي جديد را در كنار آن بنا كرده‌اند و روستاي قديم با آن نخل‌هاي پابرجا ميان آن خود ديدني و يادآور خاطرات تلخ و شيرين گذشته است.در طبس سه محل براي اتراق هست. يكي تنها هتل اين شهر و ديگر مجتمعي توريستي كه چندان هم توريستي و پاكيزه و مرتب نيست و ديگري امام‌زاده حسين طبس.

آستان امام‌زاده حسين بن‌موسي الكاظم(ع) نيز پس از زمين‌لرزه سال 57 تقريباً به طور كامل تخريب شده و در بازسازي مجدد كه توسط آستان قدس رضوي صورت گرفته آستان اين امام‌زاده در زميني به مساحت 169 هزار و 860 متر مربع و صحن و سراي تماماً سنگ فرش با وسعت 40 هزار متر مربع در مركز اين زمين ساخته شده است. اين امام‌زادهء بسيار بزرگ با شش در ورودي در واقع مسجد جمعهء طبس، قبرستان شهداي اين شهر و اقامتگاهي براي زائران برادر امام رضا و بازديدكنندگان طبس است.
در سراي اين آستان 150 باب اتاق مفروش و 12 سوئيت كامل ساخته شده كه مكان بسيار آرام و معنويي است براي مسافران اين ديار.اگر در گذر به طبس در اتاق‌هاي اقامتي يا مهمانپذير (سوئيت)‌هاي آستان امام‌زاده حسين اقامت كنيد، هنگام ورود به پاركينگ، مسوول آن يك نسخه بروشور و يك نقشهء كوچك اين شهر و راه‌هاي ارتباطي آن را به شما هديه مي‌كند.از جملهء مطالبي كه در آن بروشور آمده فهرست مكان‌هاي زيارتي و نيز ديدني‌هاي طبس و نشاني‌هاي‌شان است.باغ گلشن، ارگ قديم، روستاي خسرو و حمام مرتضي علي (چشمهء آب گرم)، سد نهرين، سد كريت، قلعهء الموت (پادگان فداييان حسن صباح)و ... از جملهء اين ديدني‌هاست.
تنها مشكل ديدار از طبس فاصله نسبتاً زياد آن با ديگر شهرهاي ايران و از جمله تهران است. بنابراين سفر با وسيلهء شخصي نياز به وسيله‌اي كاملاً سالم و راننده‌اي با تجربه و پرحوصله دارد تا خداي نكرده سفر با خطر همراه نباشد.